abt be begeleidt de renovatie van de gemeentelijke bibliotheek in Sint-Antonius (Zoersel). Het gebouw wordt gerenoveerd volgens de principes van circulair bouwen en wordt uitgebreid met zeven sociale appartementen. Het geheel wordt energieneutraal. Het vroegere bestaande schoolgebouw blijft maximaal behouden en wordt geïsoleerd met biogebaseerde materialen. Een bodemwarmtewisselaar met warmtepomp zorgt voor verwarming en koeling. De renovatie die van de Zoerselse bieb een circulair en energiezuinig gebouw zal maken, maakt deel uit van Eyes Hearts Hands Urban Revolution (EHHUR).
Bodemwarmtewisselaar ondanks hogere investering
Het design & build-team bestaande uit Cuypers&Q architecten, Beneens en abt be koos voor een bodemwarmtewisselaar met warmtepomp in plaats van een lucht-waterwarmtepomp. “In investering is dat een groot verschil”, vertelt projectleider Pia Willems van abt be. “De enige manier om het team te overtuigen is door te laten zien dat het op lange termijn een rendabele investering is die zichzelf terugverdient.”
abt be berekende verschillende scenario’s om tot een gedragen energieneutraal resultaat te komen. “We rekenen onderhoud en vervangingskosten mee, zodat je een juiste vergelijking kunt maken”, legt Pia uit. De bodemwarmtewisselaar gaat ongeveer 100 jaar mee. Alleen de warmtepomp moet tussentijds worden vervangen.
Installaties afgestemd op wisselend gebruik
De appartementen krijgen vloerverwarming. De bibliotheekruimtes krijgen convectoren op lage temperatuur. “Die aanpak reageert beter op wisselende bezetting”, aldus Pia. Het team zocht naar een installatie die past bij de werkelijke behoefte. De luchtgroep werd gedimensioneerd op 3.500 in plaats van 5.000 m³/u bij volledige optelling van alle debieten per ruimte.
Zonnepanelen op het dak compenseren de volledige gebouwgebonden energie. Waterbesparende kranen en regenwaterrecuperatie verlagen het verbruik. Overtollig regenwater gaat naar een wadi die zorgt voor de infiltratie en gelijktijdig de biodiversiteit versterkt.
Zo min mogelijk nieuw bouwen
Het oude schoolgebouw wordt maximaal hergebruikt en aan de binnenkant geïsoleerd met biogebaseerde materialen. De gevel blijft intact vanwege erfgoedwaarde en om milieu-impact te beperken.
“Het uitgangspunt voor het ontwerp is: genoeg is voldoende”, vat Pia de aanpak samen. “We kozen als team bewust niet voor slopen en opnieuw bouwen, maar gingen de uitdaging aan om binnen de bestaande structuur te werken. Vervolgens hebben we samen met de opdrachtgever het programma van eisen scherp gesteld. Soms is iets minder nog altijd voldoende.”
Samenwerking tussen ontwerper en aannemer
De omgevingsvergunning is ondertussen aangevraagd. Het team werkt nu details uit zoals sanitaire voorzieningen, verlichtingsarmaturen en toegangscontrole. De bouw start in mei of juni 2026. Het gebouw wordt in april 2027 opgeleverd.
Pia benadrukt het belang van intensief overleg tussen de drie partijen. “We kijken als ontwerpers samen met de aannemer naar het dossier, zodat we hun praktische ervaringen direct kunnen meenemen in het ontwerp. Dat zorgt ervoor dat zij daarna ook sneller kunnen schakelen in hun uitvoering.”
Flexibiliteit ingebouwd
Het project van 1.260 m² combineert bibliotheekfuncties met rolstoeltoegankelijke sociale woningen. Via infopanelen, rondleidingen en open bouwplaatsmomenten wordt de uitvoering zelf een educatief platform. Het ontwerp richt zich op aanpasbaarheid aan toekomstige behoeften en wisselend gebruik van de ruimtes.
Voor abt be past het project in een groeiende trend. “Opdrachtgevers zijn door de jaren heen bewuster bezig met energie en de impact van wat ze doen als ze een project realiseren”, constateert Pia. “Dat is een ontwikkeling die we in dit project nog sterker naar voren zien komen.”
Beeld: cuypers & Q architecten